پرسش پاسخ های جوانان
0

نماز و قرآن و ادعیه و ذکر

نماز و کیفیّت آن

سؤال ۳۲٫ جوانی هستم که سه سال است در کشوری اروپایی زندگی می‌کنم. چندوقتی است که احساس می‌کنم مسیرم را در دین و دین‌داری گم کرده‌ام. نمی‌دانم چه کنم؟ من همیشه نماز و قرآن می‌خواندم؛ ولی‌ از يک سال پیش فقط بعضی از وقت‌ها نماز می‌خوانم. چه‌کنم که دوباره قلب من برای به‌جا‌آوردن نماز قوّت بگیرد؟

شما به اين فکر کنيد که در آن کشور غريب، نياز به رفيق داريد و بهترين رفيق براي شما پروردگار مهربان است. خود او در قرآن می‌فرمايد که من از رگ گردن به بندگان نزديک‌ترم. بنابراين شما بايد براي حفظ دين و دنياي خود و مهم‌تر از آن، براي حسن‌عاقبت خود، با خدا رفاقت کنيد و راه رفاقت با خداوند متعال، برقراري ارتباط عميق و هميشگي با او، به‌ خصوص از طريق نماز است.

اگر شما به واجبات مخصوصاً نماز اهميّت بدهيد و از گناه اجتناب کنيد، خداوند رفيق شما می‌شود و دست شما را می‌گيرد و در بن‌بست‌ها شما را ياري می‌کند و نمي‌گذارد تنها باشيد؛ چنان‌که در قرآن می‌فرمايد: «مؤمنين به ما حق دارند که آن‌ها را ياري کنيم. »[۱]

همچنين به اين فکر کنيد که انسان بي‌نماز يا کسي که در خواندن نماز سستي می‌کند، در آخرت حتماً مؤاخذه می‌‌شود و چون کافر عملي از دنيا می‌‌رود، عذاب خواهد شد و عاقبت سختي در انتظار او است.

سؤال ۳۳٫ علّت واجب‌بودن نماز صبح چیست؟‌ چرا باید از طلوع فجر تا طلوع آفتاب این نماز خوانده شود؟ با توجّه به اینکه نماز صبح بسیاری از مردم قضا می‌شود، آیا بهتر نبود که مثلاً از روشن‌شدن هوا تا پخش‌شدن آفتاب این نماز خوانده شود؟ معمولاً در جواب این سؤال روایتی از پیامبر«صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم» می‌خوانند؛ ولی بنده جواب منطقی و علمی می‌خواهم.

احکام اسلام، بلکه احکام هر ديني، تعبّدي است و علّت و حکمت اصلي آن نزد ما روشن نيست؛ بنابراين وقتي از راه‌هاي عقلي و نقلي به ما ثابت شد که پيامبر اکرم«صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم» از جانب خداوند متعال، احکام و نحوۀ عمل به آن را تعيين فرموده‌اند، بايد به آن عمل کنيم و بدانيم که حتماً بر وفق مصلحت و حکمت است؛ هر ‌چند ما آن مصلحت و حکمت را ندانيم.

سؤال ۳۴٫ چرا حتماً بايد نماز يا عبادات ديگر به زبان عربي باشد؟ يعني اگر ما در نماز به زبان فارسي صحبت کنيم، آیا نماز ما قبول نيست؟

نماز، نظير يک سرود ملّي است که بايد با يک زبان باشد؛ مثلاً سرود جمهوري اسلامي در همه‌جا بايد فارسي باشد و مثلاً ترک‌ها و عرب‌ها سرود ملی را ترکی یا عربی بخوانند و اين يک امر بين‌المللي است که در جهان امروز و ديروز بوده است؛ بنابراين دعا و راز ‌و‌‌ نياز به هر زباني باشد خوب است؛ ولي نماز بايد به عربي باشد.

سؤال ۳۵٫ من به فلسفۀ اتّحاد و هماهنگی بین مسلمانان اعتقاد داشته و اینکه پیروی از سنّت پیامبر«صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم» در ادای فرائض دینی لازم است، کاملاً آگاهی دارم. تجربۀ بنده در خواندن فارسی قرآن به قدری شیرین بود که چند سالی است توفیق نصیبم شده است که سالی سه تا چهار بار قرآن را با خواندن فارسی ختم کنم؛ در‌حالی‌که قبل از آن، حتّی یک‌بار هم موفق نشده بودم قرآن را ختم کنم؛ لذا از شما می‌خواهم با استدلال بفرمایید آیا می‌توان نمازهای نافله را فارسی خواند؟

واجبات نماز بايد به عربي خوانده شود و ذکر دليل فقهي، در پاسخ استفتاء نمي‌گنجد و مانند هر علم ديگري، مربوط به جلسۀ درس است و بايد بين افراد آشنا به همان علم، مباحثه شود؛ امّا ساده‌ترين دليل آن صرف‌نظر از لزوم حفظ وحدت و هماهنگي بين مسلمين، اين است که کلمات فارسي قادر به اداي مقصود و منظور نهايي جملات نماز نيستند؛ مثلاً شما با ده‌ها کلمۀ فارسي هم نمي‌توانيد معناي حقيقي جملۀ «بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحيم» را ادا کنيد؛ امّا به طور ‌کلّي مناجات و گفتگو با خداوند متعال به زبان فارسي و در حدّ متعارف در نماز اشکال ندارد.

سؤال ۳۶٫ بعد از پايان نماز بهتر است اوّل تسبيحات حضرت زهرا«سلام‌الله‌علیها» گفته شود يا آيۀ «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْليما» خوانده شود؟

‌بلافاصله بعد از اتمام نماز، خواندن تسبیحات حضرت زهرا«سلام‌الله‌علیها» بسیار فضیلت دارد؛ امّا تأخیر آن به اندازۀ خواندن آیۀ شریفه و ذکر صلوات که آن هم بسیار فضیلت دارد یا مواردی از این قبیل، اشکال ندارد و از ثواب آن نمی‌کاهد.


انس با قرآن و ادعیه

سؤال ۳۷٫ ساده‌ترين راه انس ‌با قرآن را بيان فرماييد؟

  1. خواندن مکرّر قرآن.
  2. توجّه به معني و درحدّتوان توجّه به تفاسير قرآن.
  3. مهم‌تر از همه، عمل به دستورات قرآن کريم.

سؤال ۳۸٫ آیا برای تأمین نیازهای دینی خودمان می‌توانیم به‌طور‌مستقیم از قرآن و نهج‌البلاغه استفاده کنیم یا نیاز به اجتهاد هست؟

بايد با قرآن و نهج‌البلاغه و روايات اهل‌بيت«سلام‌الله‌علیهم» انس داشته باشيد و در آيات و روايات تدّبر کنيد و در زندگي از دستورات قرآن و عترت استفاده کنيد؛ امّا نتيجه‌گيري و برداشت حکم، نياز به اجتهاد دارد.

سؤال ۳۹٫ در درس خارج اصول حضرتعالی که از رادیو پخش می‌شد، شنیدم که در سخنرانی فرمودید: «در قرآن تحريفي نيست» و از طرفي گفتید: «اختلاف قرائات، مصيبتي بالاتر از تحريف است.» الان خواه‌ناخواه اين اختلاف قرائات وجود دارد و حرف شما را نقض می‌كند. در هرصورت آیا قرآن تحريف شده است يا خير؟ اگر تحریف نشده است؛ پس چرا می‌گويید اختلاف قرائات مصيبتي بالاتر از تحريف است و اگر تحريف شده، چرا می‌گويید تحريف نشده است؟!

در اينکه قرآن کريم تحريف نشده، هيچ ترديدي وجود ندارد و اين قرآن بدون يک کلمه کم‌وزياد، همان قرآن نازل شده بر رسول‌الله«صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم» است و تشکيک دراين‌زمينه حرام است؛ امّا اختلاف قرائات، معلوم است که وجود دارد و البته مشکلاتي پديد می‌آورد و دامن‌زدن به اختلافات قرائات و پافشاري هر گروه و دسته‌اي بر صحّت يکي از قرائات، مصيبت بزرگي براي عالم اسلام است. راه حل این است که همه همین قرائتی که اکنون متداول است و از اوّل هم متداول بوده است، بخوانند.

سؤال ۴۰٫ گفته می‌شود برای برآورده‌شدن حاجت، فلان ذکر به‌قصد رجاء به‌جا آورده شود. بفرمائید به‌قصد رجاء یعنی‌چه؟

بعضي از اذکار يا ادعيه، فاقد سند معتبر است که به قصد رجاء، يعني به اميد قبول‌کردن پروردگار متعال خوانده می‌شود.

[۱]. الروم : ۴۷: «وَ كانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنينَ»


مداومت بر ذکر

سؤال ۷۷٫ چند سالی است که در پی مسائل سلوکی هستم. در روز سعی می‌کنم ساعاتی را به خلوت و دوری از جمع اختصاص دهم. در زمان‌هایی که در حال دعا و مناجات یا گوش‌دادن به روضه هستم مشکلی ندارم؛ ولی متأسفانه در حالت عادی قوۀ خیالم به‌سمت آرزوهای دنیوی و مباح می‌رود و فکر و ذهنم در مسیر سلوک نیست و همین مشکل که پرندۀ خیال به هر لانه‌ای سرک کشیده، باعث می‌شود که سر نماز هم توجّه چندانی نداشته باشم.

لطفاً برای جهت‌دادن خیالاتم در مسیر سلوک مرا یاری فرمایید.

برگفتن اذکاري مانند «لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمين‏» مداومت داشته باشيد تا براي شما ملکه شود و خودبه‌خود ذهن و فکر شما کنترل گردد؛ امّا به‌طورکلي لازم نيست تمرکز فکري روي اين موضوع داشته باشيد و مراقب باشيد نسبت به آن حسّاس نشويد؛ بلکه به‌صورت عادي دائم‌الذّکر باشيد، از مطلق گناهان اجتناب کنيد، واجبات را به ‌صورت دقيق و کامل به‌جا آوريد و در انجام مستحبّات هم کوشا باشيد؛ در‌ اين‌ صورت خداوند متعال به شما کمک می‌کند و در طي‌کردن مسير حرکت به سوي او موفق خواهيد شد.

سؤال ۷۸٫ چرا هر ذکری باید به تعداد خاصّی گفته شود؟ مثلاً چرا گفته شده است اگر فلان ذکر صدویک بارگفته شود، یا اگر فلان ذکر سیصد بار گفته شود، برای فلان کار خوب است. اگر کمتر یا بیشتر گفته شود، چه اشکالی دارد؟ به‌طور کلّی قاعدۀ این قوانین چیست؟

قرآن کريم می‌فرمايد:

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثيراً[۱]»

بنابراين انسان هرچه می‌تواند بايد ذکر بگويد و هيچ محدوديّتي در ذکرگفتن وجود ندارد؛ ولي تعيين عدد يا کيفيّت برای برخی اذکار، مصلحتي دارد که ما نمي‌دانيم، نظير تسبيحات حضرت زهرا«سلام‌الله‌علیها»، همچنين مثل تعيين برخی نمازها با عدد خاص و کيفيّت خاص.

سؤال ۷۹٫ دربارۀ نفی خواطر، گفتن ذکر یونسیه را توصیه فرموده بودید. من این ذکر را در سجده تکرار می‌کنم؛ ولی دلم با زبانم همراه نیست. در هنگام گفتن این ذکر، باید چه معانی را در ذهنم بگذارنم؟

همراهی دل با زبان باید به مرور زمان صورت گیرد و شرط آن هم اجتناب از گناه است. شما ذکر را مرتّب بگویید و فقط خدا را در نظر داشته باشید و در مقابل او حالت سرافکندگی و پشیمانی از گناه داشته باشید، کم‌کم حضور قلب هم پیدا خواهید کرد؛ امّا مراقب باشید که نسبت به این موضوع حسّاس نشوید و به‌صورت عادی رفتار کنید.

سؤال ۸۰٫ گاهي گفته می‌شود اگر کسي می‌خواهد به کمالات معنوي برسد، بايد ادعيّه و اذکار را مانند دارو بداند و آن را زير نظر طبيب روحاني و مجتهد، مصرف کند؛ زيرا ادعيّۀ ما داراي مراتب روحي است. آيا صحيح است؟

ادعيّه و اذکاري که از جانب معصومين«سلام‌الله‌علیهم» به‌دست ما رسيده است؛ به‌خصوص آنچه مرحوم محدّث قمی«رحمة‌الله‌علیه» در مفاتيح‌الجنان آورده است، نياز به اجازه و نظاير آن ندارد و به هر اندازه که خوانده يا گفته شود، خوب است و ثواب دارد؛ امّا تأثیر آن مترتّب بر تقواست، اگر متّقی باشید، اثر دارد، وگرنه فقط ثواب دارد.

[۱]. الاحزاب، ۴۱: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، خدا را ياد كنيد، يادى بسيار.»

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *